http://www.hista.pun.pl Hista.pun.pl pl http://backend.userland.com/rss http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=15#p15 15@http://www.hista.pun.pl

W kresie romańskim zaistniały znaczące zmiany zarówno w aspektach kultury i sztuki chrześcijańskiej. Zachodnia Europa powoli odradzała się kulturalnie po upadku zachodniego imperium rzymskiego, nadchodził zmierzch barbarzyństwa. Najwcześniejsze zmiany są widoczne w okresie renesansu karolińskiego związanymi z panowanie Karola Wielkiego. Rozpoczął reformę swojego państwa od nacisku na edukacje. Wykorzystał on w tym celu najlepiej wykształconych w owym czasie zakonników Irlandzkich. Postawił na tworzenie licznych szkol przyklasztornych, oraz zmusił biskupów do zakładania szkol katedralnych w diecezjach. Do nowych szkol mogli uczęszczać nie tylko przedstawiciele duchowieństwa, ale i zwykli świeccy obywatele. Nauka odbywała się w oparciu o siedem sztuk zwanych wyzwolonymi tzn. gramatykę, retorykę, dialektykę, arytmetykę, geometrie, astronomie i muzykę. Oprócz zreformowania szkolnictwa Wielki Karol wspierał rozwój literatury a konkretnie licznych kronik ukazujących dzieje życia panującego w tym czasie do historii przeszło dzieło historyka Reinharda, który opisał życie Karola. Wiele wzorców w sztuce szukano w kulturze antyku, jednocześnie szukając własnych inspiracji. Widać to głównie w architekturze, głównie skupiano się na budowlach sakralnych, czego piękny i zachowanym dowodem jest wnętrze kaplicy pałacowej w Akwizgranie.
Czasy upadku państwa karolińskiego przypadające na okres od IX wieku do X przyczyniły się do przestoju w dynamicznym rozwoju kultury. Postęp odnotujemy dopiero w XI wieku ludność, społeczeństwo wyraża zmianę własnego światopoglądu poprzez dążenia do uwolnienia się z partykularyzmu, lekarstwem okazały się liczne pielgrzymki religijne i wyprawy krzyżowe. Dokonuje się znaczący postęp w szkolnictwie, powstają pierwowzory późniejszych uniwersytetów w Oksfordzie, oraz w innych osadkach takich jak Paryż, Bolonia czy Chartres. Powstają nowe prądy filozoficzne ich twórcami są Abelard żyjący w latach 1079 - 1142 a także Bernard z Clairvaux, który żył w latach 1091 do 1153 roku. Literatura kształtuje nowe gatunki poezji głównie o tematyce religijnej a także świeckie utwory u chwale rycerzy gatunek znany jako epos rycerski ( znana "Pieśń o Rolandzie"). Aczkolwiek najpełniej rozwijają się architektura, bogacenie się nowych państw europejskich pozwala im na wznoszenie coraz to wspanialszych budowli. W wieku XI realizowane jest wiele dużych przedsięwzięć głównie o charakterze sakralnym. Tak narodził się nowy styl w architekturze na południu Francji, zwany stylem romańskim, przenikający zarówno tradycjami rzymskimi i kultura wschodu zaczerpnięta z podbitej przez arabów Hiszpanii. Budowle z tego okresu jako cechy charakterystyczne posiadają; masywne sklepienia kolebkowe i krzyżowe, grube kamienne mury z niewielka liczba okien. Wewnątrz panował raczej półmrok a dekoracje ograniczały się do rzeźb lub płaskorzeźb ewentualnie malowideł na ścianach.


Okres gotycki






XIII wiek

Rewolucyjne zmiany przyniósł następnie wiek XIII dla średniowiecza i jego kultury. Kształtują się pierwsze uniwersytety o zawężonych specjalizacjach naukowych, dla przykładu uniwersytet w Paryżu specjalizuje się w sztukach wyzwolonych i teologii, Bolonia w prawie a Salerno w naukach medycznych. Sama nazwa pochodzi od łacińskiego "universitas", co oznaczało tworzenie własnej korporacji zarówno przez profesorów i studentów, cieszyły się one licznymi przywilejami papieskimi i monarszymi. Do najbardziej znanych oprócz wyżej tu wymienionych należały; Cambridge założony w 1209 roku, Oksford z 1214 roku, Padwa z 1222 roku.

W dziedzinie filozofii dochodzi do przełomu powstaje scholastyka, do której filozofie średniowiecznej europy dochodzą na podstawie źródeł z pism Arystotelesa. Dzieła Arystotelesa docierają do łacińskiej europy dzięki wiedzy arabskich filozofów w osobach m.in. Awicenna i Awerroesa. Powstają nowe kierunki w filozofii, filozofia chrześcijańska bazuje na dokonaniach św. Augustyna, który był zafascynowany filozofia platońska, później kościół zdecydował się na zaakceptowanie filozofii św. Tomasza z Akwinu. Św. Tomasz z Akwinu żyjący w latach 1225 do 1274 roku stworzył interpretacje dziel Arystotelesa dla potrzeb chrześcijaństwa.


Postęp w innych dziedzinach kultury dotarł także do architektury. Koniec XII wieku przyniósł fundamentalne zmiany w technice budowania, nowe wynalazki w postaci cegły a także możliwości tworzenia żebrowego sklepienia a także na stosowanie luku ostrego. Były to innowacje, które dały artystom nowe możliwości architektoniczne, budowle mogły być wznoszone na większe wysokości, a w ścianach zaczęły królować duże okna często zdobione witrażami styl ten nazywano gotyckim.

Rzeźbiarstwo wyodrębniło się jako samodzielna sztuka nie tylko na potrzeby dekoracyjne. Zaczęto rzeźbić motywy zaczerpnięte z żywego świata. W malarstwie powiększa się gama kolorów, rozjaśniając i ubarwiając dotychczasowe malowidła. W 100 lat później następują kolejne zmiany zwiastujące nadejście nowego nurtu renesansu. Filozofia powoli odrzuca powoli poglądy św. Tomasza, pojawia się sceptycyzm scholastyczny stworzony przez filozofa Wilhelma Ockhama. Nurt oparty na obalaniu podejścia, w którym rozum udowadnia prawdę przyczynił się do późniejszego obalenia scholastyki panującej za czasów średniowiecza. W literaturze zmianę tematyki i zainteresowań, zwiastujących nadejście nowej epoki, tworzą prekursorzy w osobach autora " Boskiej Komedii" Dante Aligheriego, żył w latach 1265 do 1321 a także Francesco Petrarca żyjący w latach 1304 do 1374 roku piszący renesansowe sonety.

Postępowało zafascynowanie odkrywana na nowo sztuka i kultura antyku.

Malarstwo zrywa z panującymi do tej pory kanonami zaczyna czerpać inspiracje z natury. Przedstawicielem nowego nurtu był wybitny malarz i rzeźbiarz był Giotto żyjący w latach 1266 do 1334. Architektura zapanował gotyk, który zaczął przegrywać z wzorcami antyku w architekturze w XV wieku, dając się wyprzeć renesansowi.]]> Niedziela 9 Maj Niedziela 9 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=14#p14 14@http://www.hista.pun.pl Archaiczny ( styl geometryczny)
Klasyczny ( helleński)
Hellenistyczny

Wpływy sztuki greckiej sięgały daleko poza granice okolic Aten, silne wpływy odnajdziemy w sąsiadujących krajach jak np. Macedonii i Tracji. Jako pierwszy z tych trzech okresów zapanował styl geometryczny, stosowany przez przedstawicieli plemion jońskich i doryckich. Nazwa wywodzi się od sposobu przyozdabiania naczyń w geometryczne wzory mianowicie trójkąty, zygzaki, gwiazdki itp. Z upływem czasu doskonalono techniki ozdabiania wskutek tego wzory były coraz bardziej skomplikowane. W oparciu kształty geometryczne przedstawiano także postacie ludzi i zwierząt. Wizytówka dokonań z tego okresu to wazy dipylońskie z VIII wieku p.n.e.. W rzeźbiarstwie dominują gliniane figurki ludzi i zwierząt, służyły one najczęściej jako wota na ołtarzu. W poezji tego kresu dominują epokowe dzieła Homera. W architekturze pierwsze znane budowle to domostwa ( megaronu) z przedsionkiem i portykiem na kolumnach, jako budulec służyło drzewo. Postęp w budownictwie Siwickich domów, przekładano później te doświadczenia w świątyniach z drewna i gliny o dwuspadowym dachu. Dach wysoki oparty na kolumnach, po obu stronach sklepiał się w dwa trójkątne przyczółki. W architekturze greckiej dominowały trzy główne style:
- styl dorycki świątynie stoją na trzystopniowym podwyższeniu, kolumny pozbawiane są baz a ich trzony są złożone z bębnów, natomiast kapitel dorycki skalda się z zaokrąglonej poduszki i płyty nad nią. Katedra w Syrakuzach na Sycylii, przykład stosowania wyżej wymienionego stylu w budowli sakralnej, również w Atenach na Akropolu odnajdziemy świadectwa porządku doryckiego. W Akropolu znajduje się Partenon ku czci bogini Ateny.

- styl joński ( spotykany głównie na wybrzeżu w Azji malej) różnica polega na tym ze kolumny właściwie są kanelowanie. Na kapitel złożone są dwa ślimacze, zwane wolutami. Erechtejon zbudowano w porządku jońskim w r. 421 była to świątynia wzniesiona na część Atenie i Posejdonowi.


- styl koryncki, najpóźniej stosowany, różnicą wobec poprzedniego stylu dotyczy tylko Kapitolu. Trzon opływają liście akantu, ponacinane brzegami. Natomiast z wnętrza nich wyrastają nici lub łodygi, zwinięte w małe woluty.

Style te każdorazowo dopracowane były w szczegółach, budowle świątyń greckich były wtapiane w krajobraz, nie górują nad nim, podkreślając harmonie i spokój.

W całej Grecji odnajdziemy ślady budowli poszczególnych stylów architektonicznych, np. na Olimpie odnajdziemy świątynie Zeusa zbudowana według wzorca doryckiego, w okolicach akropolu wzniesiono teatr Dionizosa, we węgorzy usytuowane w kształcie luku lawy dla kilkudziesięciu tysięcy widzów, którzy spoglądali na scenę gdzie znajdowała się także wydzielone miejsce na chor. Aktorzy w starożytnym teatrze, to mężczyźni grający w maskach, poruszający się na wysokich koturnach, specjalne sandały.

W Olimpii znajdowała się Świątynia Zeusa (porządek dorycki), jak również miejscowość Delfy, miejsce kultu Apolla, gdzie znajdowały się słynne wyrocznie. U stóp Akropolu powstał teatr Dionizosa, pierwowzór innych tego rodzaju budowli na otwartym powietrzu. Na stokach wzgórza w półkolu wycięto ławy dla trzydziestu tysięcy widzów. Przed niewielką sceną było miejsce

chóru. Aktorzy występowali w maskach, a na nogi wkładali sandały-koturny.


Rzeźbiarstwo to kolejna dziedzina, w której grecy także osiągnęli doskonałość. Początki sztuki rzeźbiarstwa sięgają VII wieku p.n.e. i jej rozwój kontynuowało przez kolejne 1000 lat. W okresie archaicznym artyści rzeźbili głównie w drewnie a swoje postacie ozdabiali w szaty. Dopiero później rozpoczęto wykuwać rzeźby w kamieniu i brązie, choć cechy anatomii ludzkiej były tylko zaznaczone. W kolejnym okresie zaczyna się naturalistyczne oddawanie rzeźbionej postaci często także w ruchu. Do najsłynniejszych przedstawicieli sztuki rzeźbiarstwa w starożytnej Grecji należeli Pliniusz, który stworzył Doryforosa- młodzieńca niosącego włócznię, Myron, autor Dyskobola i oczywiście Fidiasz, który zdobył sławę postaciami Ateny i Zeusa Olimpijskiego oraz Praksyteles autor posągu Hermesa z małym Dionizosem" i posągu "Apollo z jaszczurką". Właśnie w okresie stylu pięknego rzeźby były bardziej dekoracyjne a także lepiej plastycznie przedstawione. Skopas kolejny grecki rzeźbiarz, który przeobrażał prosta rzeźbę w cos pięknego dekoracyjnego w swych rzeźbach wyrażał swoje namiętności. W poczet jego dzieł zaliczamy głowy z Egei i Heraklesa. Natomiast w okresie hellenizmu dominuje idealizm widoczny najlepiej w dwóch dziełach z VI wieku p.n.e. mianowicie świątynia Diany i grobowiec Mauzolosa. Najbardziej rozpowszechnione rzeźby z tego okresu to: Nike z Samotraki i Byk Farnezyjski. To także okres gdzie powstaje siedem z najwspanialszych budowli na świecie uważane za cuda świata starożytnego, aczkolwiek nieliczne z nich przetrwały do dnia dzisiejszego. Kres świetności rzeźbiarstwa w Grecji przypada na początki IV wieku n.e.


Pomimo tego ze nie zachowały się do naszych czasów żadne zabytki malarstwa greckiego, możemy przypuszczać na podstawie odnalezionych źródeł historycznych, ze np. posługiwano się tylko czteroma kolorami. Farby komponowano w rozgrzanym wosku. Jedynym niepowtarzalnym zachowanym śladem sztuki malarstwa greckiego są malowidła ścienne odnalezione w pobliżu miasta Kazanluk w Bułgarii. W tych malowidłach odnajdziemy perspektywy osób, koni. W sztuce ceramiki wysoki poziom możemy już odnaleźć w czasach trwania epoki geometrycznej. Początkowo dominuje styl czerwono figurowy, który przedstawia na naczyniach smukłe, żywe w ruchu postaci bogów i ludzi. Od VI wieku p.n.e. postępuję rozwój ceramiki w Atenach o stylu czarno figurowym. Początkowo artyści szukali natchnienia w mitach i legendach, lecz z upływem czasu zaczęli przedstawiać sceny z życia codziennego. Dlatego zachowane ceramiczne naczynia tak wiele dały informacji na temat życia starożytnych greków. Choć niektórzy polemizują z nazywaniem ceramicznych malowideł z malarstwem, bowiem malarstwo uwieńczone na wazach często była tylko grafika czy dekoracja. Kres powstawania i rozwoju wyrobów ceramicznych w kulturze ateńskiej nadchodzi wraz z V wiekiem n.e.]]> Niedziela 9 Maj Niedziela 9 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=13#p13 13@http://www.hista.pun.pl Kultura rzymska, wiele zawdzięcza cesarzowi Oktawianowi Augustowi. W jego kręgu znaleźli się: Wergiliusz, Horacy i Owidiusz. W cesarstwie rzymskim rozwijała się również historiografia. Najwybitniejsi historycy to: Tacyt, Swetoniusz, Trankowillius, Plutarch, Cezar i August podjęli również planowaną przebudowę miasta. Miało ono świadczyć o wielkości i potędze Imperium Rzymskiego. Centralnym punktem miasta był rynek (forum), w stolicy Forum Romanum. Tu ulokowano najważniejsze gmachy państwowe i świątynie. Oprócz nich były tu także bazyliki (duże sale sądowe – targowe) i kuria (budynek posiedzeń senatu). Kolejni władcy oddawali nowe budynki, jednocześnie budując fora. Do budynków publicznych zaliczyć tez można termy, czyli łaźnie (np. termy Karakalli), teatry czy amfiteatry (Koloseum) zbudowane przez Flawiuszów oraz cyrki, w których odbywały się wyścigi konne. Bardziej niż nauki humanistyczne pociągały Rzymian wszystkie nauki techniczne i inżynieryjne. Do dzisiaj imponują nam dzieła rzymskiej myśli technicznej – drogi i akwedukty. Specyficznie rzymską dziedziną sztuki była rzeźba portretowa, naturalistycznie ukazująca oblicza władców, wodzów czy zwykłych obywateli.
Sztuka rozwijała się w VI – V wieku p.n.e. Najważniejszym jej ośrodkiem był Rzym, lecz najpełniejszy obraz dały Pompeje i Herkulanum. W rozwoju sztuki rzymskiej przyjmuje się podział na okresy: królewski (VI w. p.n.e.), republiki (V – I w. p.n.e.), cesarstwa (300r. p.n.e. – koniec IV w. n.e.). Początki architektury i plastyki rzymskiej kształtowały się pod wpływem Etrusków (porządek toskański), w okresie republiki wpływy greckie, styl późny był wynikiem zespolenia sztuki hellenistycznej i sztuki prowincji rzymskich. Mimo wpływów etruskich i greckich, twórcy rzymscy odznaczali się znaczną indywidualnością, pomysłowością, konstruktywnością, oryginalnymi rozwiązaniami kompozycji rzeźbiarskich i malarskich, cenili funkcjonalizm i monumentalizm w architekturze realizm i reprezentacyjność w rzeźbie oraz fantazje w malarstwie. Największe znaczenie historyczne zyskały osiągnięcia Rzymian w architekturze, zastosowanie nowych materiałów budowli o urozmaiconym rzucie poziomym, krytych sklepieniach, tworzących śniadanie skomplikowane kompleksy przestrzenne. Dla architektury monumentalnej, poza świątyniami są charakterystyczne budowle użyteczności publicznej (m.in. bazyliki, portyki, kurie, termy, teatry, cyrki, amfiteatry), pomniki (łuki triumfalne, kolumny) w budownictwie mieszkalnym – domy, tzw. Italskie z atrium i hellenistyczne z atrium i perystylem, piętrowe domy czynszowe (insula), miejskie i podmiejskie wille, rezydencje cesarzy (willa Hadriana w Tivoli, pałac Dioklecjana w Spoiwie). Grobowce budowano wzdłuż dróg publicznych (np. Via Appia) lub na nekropolach. Formę typowo rzymską było kolumbarium. Mauzolea (np. Oktawiana Augusta, Hadriana – w Rzymie) wznoszono na wzór grobowców hellenistycznych.
Miasta zakładano na planie prostokąta, z regularna siatką ulic równoległych do dwóch głównych, krzyżujących się arterii cardo i decumanus, otaczano murem warownym. Środek miasta zajmowało forum, był to rynek – odpowiednik greckiej agory, zwykle prostokątny. Początkowo był miejscem handlu, zebrań i sądów, później ośrodkiem władzy administracyjnej i kultu religijnego. Celem handlu służyły tzw. Fora. Najstarszy Rynek w Rzymie to Forum Romanum – miejsce najważniejszych uroczystości publicznych i obrzędów. Wodę do miasta doprowadzały akwedukty, były to konstrukcje doprowadzające wodę przewodem (kanałem lub rurociągiem) pod wpływem siły ciężkości, ze źródła na znaczne odległości, ponad przeszkodami terenowymi (rzekami, dolinami, górkami czy drogami). Przez rzeki przerzucano mosty na arkadowych przęsłach.
Rzeźba rzymska, zwłaszcza dekoracyjna miała charakter odtwórczy (głównie kopie dzieł greckich). Większą oryginalność wykazywał portret, a zwłaszcza popiersie na profilowane bazie. Portrety z okresu republiki cechował weryzm. W okresie cesarstwa, rozpowszedniły się portrety władców (popiersia i posągi) modelowane zgodnie z wymogami propagandy. Podobnie wykonywano reliefy historyczne zdobiące budowle i pomniki. Na kamiennych sarkofagach, produkowanych od II w. występowały reliefy o treści mitologicznej i rodzajowej. Malarstwo sztalugowe i tablicowe w okresie późnej republiki zostało wyparte przez malarstwo ścienne, na podstawie schematów kompozycyjnych podzielone na 4 style pompejskie: inkrustacyjny (II w. p.n.e.) – imitował okładzinę z barwnych marmurów, archaiczny (I w. p.n.e) – za pomocą malowanych elementów archaicznych stworzył iluzję głębi przestrzennej, egiptyzujący (I poł. I w. p.n.e.) – polegał na zdobieniu ściany malowidłami imitującymi obraz sztalugowy drobnymi motywami (często pochodzenia egipskiego), iluzjonistycznej (II poł. I w.) – sztucznie powiększał wnętrze przez malowanie pomieszczeń w amfiladzie lub pejzaży. Mozaiki wielobarwne był czarno – białe wykonywane z sześciennych kostek rozkwit przeżywała gliptyka, ceramika, szklarstwo i torentyka. Sztuka rzymska, niemal całkowicie anonimowa wniosła do późniejszej sztuki europejskiej wiele trwałych wartości, jej bezpośrednimi następstwami były sztuka wczesnochrześcijańska i bizantyjska.
Z pośród starorzymskich bogów jednych czczono w życiu prywatnym, inni byli przedmiotem kultu państwowego. Szczególnie liczne były bóstwa, opiekujące się różnymi czynnościami życia chłopskiego. W miarę rozrostu państwa przybywały nowe bóstwa państwowe. Na ich czele stała trójca Ippiter, Inno, Minera. Podstawą naszych wiadomości w tej dziedzinie jest kalendarz rzymski. Wpływ kultury greckiej wprowadził nowych bogów, których identyfikowano z dawnymi (np. Ippiter = Zeus). W roku 205 przed Chrystusem zaprowadzono w Rzymie kult matki bogów, Kybele, czczonej na Wschodzie. Później przyjęły się inne bóstwa wschodnie (Izyda, Mitra, itd.). kult religijny miał zapewnić ludziom przychylność bogów. Piesze nad nim sprawowały kolegia kapłańskie: pontyfices (z pontifex maximus spraw religijnych), flenines, westalki, angures, fetiales, salii, kolegium do przechowania ksiąg sybilińskich, haruspices (etruskiego pochodzenia). Religia rzymska stała się w końcu ściśle formalistyczną i na próżno starali się ja ożywić August i jego następcy. Za cesarstwa wprowadzono kult panującego.]]> Niedziela 9 Maj Niedziela 9 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=12#p12 12@http://www.hista.pun.pl duchowieństwo,
rycerstwo,
mieszczaństwo,
chłopstwo.
W okresie średniowiecza wykształciło się społeczeństwo feudalne oparte na poddaństwie i hierarchii społecznej.
Gospodarka w średniowieczu rozwijała się bardzo powoli. Z powodu licznych zmian ustrojowych nie była ona zbyt prężna i opierała się w znacznej części na produkcji rolnej i hodowli. Okres od IV do XIII wieku był uważany za okres pośredni między fascynacją starożytnością a odrodzeniem. W średniowieczu ludzie nie inspirowali się osiągnięciami z czasów starożytności, lecz wykazali się własnymi osiągnięciami takimi jak system lenny, feudalizm czy zainicjowanie cechów i gildii.

Średniowieczna gospodarka rozwijała się w swoim tempie, dopasowanym do potrzeb i życia ludzi żyjących głównie w folwarkach, później budujących miasta. Pomimo, że średniowiecze przez setki lat uznawane było za ponure i ciemne, procesy te ukształtowały późniejszą gospodarkę europejską.

Europa była uboga w surowce takie jak złoto czy srebro, które były środkiem płatniczym, dlatego długo obowiązywał handel wymienny. Miała ona na dodatek nieefektywny system komunikacyjny między słabo zaludnionymi miastami czy rozpierzchniętymi po całej Europie grodami i folwarkami. Do transportu najchętniej używano rzek, co pozwalało rozwijać się miastom portowym, ale to i tak nie poprawiało sytuacji gospodarczej chłopów, którzy byli najliczniejszym i najuboższym ze stanów. Byli oni raczej bezbronni i łatwo ulegali najeźdźcom. Dlatego też w IX wieku wykształcił się system feudalny. Na jego zasadach pan, który nadawał ziemię chłopom, a sam posiadał ją najczęściej od króla, musiał bronić swoich pracowników przed najeźdźcami, a ci w zamian za obronę musieli na niego pracować. Polegało to na tym, że płacili oni podatki za swoje ziemie (renta feudalna). Były cztery rodzaje takich opłat:
danina, czyli płatność w naturze,
pańszczyzna, najmniej efektywny sposób płacenia gdyż była to praca odrobkowa na ziemiach pana,
dziesięcina, czyli dziesięć procent z dochodów, które chłop musiał oddać na Kościół,
czynsz.

Taki stan rzeczy przyczynił się do powstania dwu i trójpolówki, które pozwalały na pełne wykorzystanie ziem rolnych.

System feudalny pociągnął za sobą sieć zależności między panami feudalnymi, drobną szlachtą, a chłopstwem. Dlatego też wykształcił się system lenny. Społeczeństwo oprócz podziału na chłopstwo, rycerstwo i duchowieństwo podzieliło się na wasali i seniorów. Seniorami byli panowie z ziemią, którą nadawali swoim wasalom w akcie komendacji. I tak właśnie tworzyła się drabina zależności (feudalna). W Europie działały dwa systemy zależności lennych (feudalnych). Pierwszym była zasada, że „wasal mego wasala nie jest moim wasalem”, co powodowało decentralizację władzy, a drugim, iż „wasal mego wasala jest moim wasalem”, co w efekcie dawało wzmocnienie władzy centralnej, gdyż ziemie były nadawane przez króla.

W folwarkach stopniowo zaczęto używać żelaznych narzędzi takich jak pług czy kosa. Wtedy też zaczęły powstawać zakłady zwane manufakturami produkujące przedmioty codziennego użytku począwszy od ubrań na pługach czy broni kończąc. Zaczęła się wyodrębniać nowa gałąź gospodarki, jaką było rzemiosło, a co za tym szło rozwijał się handel gdyż powstał wewnętrzny rynek zbytu. Pod wpływem takiego podziału pracy osady zaczęły przekształcać się w ośrodki życia handlowego. Odradzały się zamarłe miasta rzymskie, ale i powstawały nowe. Wyrastały one najczęściej na skrzyżowaniach szlaków handlowych zarówno lądowych jak i wodnych (Wenecja) oraz na terenach bogatych w potrzebne surowce czy przydatnych do uprawy roli. Na ziemiach polskich było to możliwe dzięki nadawaniu immunitetów, procesowi zapoczątkowanemu podczas rozbicia dzielnicowego w XII-XIV wieku. Miasta i wsie były lokowane na prawie niemieckim, a co za tym szło przysługiwały im różne prawa. Dla miast najważniejszy był przymus drożny, czyli nakaz poruszania się określonymi szlakami handlowymi oraz prawo składu, czyli nakaz wykładania towaru na sprzedaż w mieście przez kupców.

Na wsi ważnym prawem była tak zwana wolnizna, czyli czasowe zwolnienie z uiszczania opłat na rzecz feudałów, co pozwalało się szybciej rozwijać chłopom i całym folwarkom. W miastach powstawały cechy rzemieślnicze i gildie kupieckie. Początkowo miały one pozytywny wpływ na rozwój miast, gdyż przyspieszały i polepszały jakość produkcji. Potem, gdy zapotrzebowanie wzrosło, cechy ograniczały produkcję, pojawili się wtedy partacze, czyli niezrzeszeni, zamieszkiwali oni najczęściej jurydyki, czyli obrzeża miast, gdzie nie sięgała jurysdykcja miejska. Miasta i wsie przetrwały w takiej formie, aż do odrodzenia, w którym upadł feudalizm i cały system lenny. Ale nowo powstałe miasta wpisały się już na stałe w gospodarcze mapy Europy.

Okres średniowiecza nie był zbyt prężny pomimo tego, że trwał tyle lat. Na szczęście rozwinęła się wtedy technologia uprawy roli oraz rozpowszechnił się handel, a więc i użycie pieniądza. Miało też miejsce zapoczątkowanie rozwoju miast i wsi oraz wyrobienie się szlaków handlowych. Pod względem gospodarczym można powiedzieć, że średniowiecze było nastawione zdecydowanie na rolnictwo, ale dało też początek rzemiosłu i manufakturze, które w przyszłych wiekach przejmą prymarną pozycję w gospodarce.]]> Niedziela 9 Maj Niedziela 9 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=11#p11 11@http://www.hista.pun.pl PiĹĄtek 7 Maj PiĹĄtek 7 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=10#p10 10@http://www.hista.pun.pl
Polski termin rzeczpospolita znaczy to samo, co pochodzące z łacińskiego res publica słowo republika, jednak współcześnie jest stosowany niemal wyłącznie w odniesieniu do Polski, Republiki Rzymskiej lub Republiki Weneckiej. Historyczne połączenie Polski i Litwy nazwano Rzecząpospolitą Obojga Narodów ze względu na status republikański państwa, a nie dlatego, że to było połączenie Polski z innym krajem. Do czasów II wojny światowej w nomenklaturze polityczno-prasowej słowem Rzeczpospolita określano również inne państwa o ustroju republikańskim np. Rzeczpospolita Francuska itp.

Wzorem Republiki Francuskiej w historiografii i publicystyce polskiej stosuje się numerację RP[1], przy czym inaczej niż we Francji zmiany kolejnego numeru Rzeczypospolitej nie następowały po każdej zmianie ustrojowej (np. po wprowadzeniu Konstytucji kwietniowej w 1935 roku), ale po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 i 1989 roku. W historii Polski wyróżnia się trzy Rzeczypospolite (nie licząc okresu 1944-1952 i PRL).]]> PiĹĄtek 7 Maj PiĹĄtek 7 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=9#p9 9@http://www.hista.pun.pl Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone, szczególnie w przypadku granicy początkowej . Najczęściej przyjmuje się, że jest to okres historyczny rozciągający się od czasów rozpadu Cesarstwa Zachodniorzymskiego i wielkiej wędrówki ludów, do początków renesansu.
Nazwa epoki wywodzi się z nazwy środka epoki łacińskiego określenia medius aevus (średni wiek), lub media aetas (wieki średnie). Została wprowadzona jeszcze w samym średniowieczu przez pobożnych chrześcijan, którzy uważali czasy, w których żyli, za interwał między pierwszym, a drugim przyjściem Chrystusa. W XV i XVI wieku odwołali się do niej włoscy humaniści, pragnąc wyróżnić "wieki średnie" jako mroczny okres, oddzielający ówczesne czasy od świetnej epoki starożytności. Taką periodyzację spopularyzował Christoph Keller w XVII wieku.
Za początek epoki przyjmuje się rok 476, koniec istnienia cesarstwa zachodniorzymskiego, w którym został pozbawiony władzy ostatni cesarz zachodniorzymski, Romulus Augustulus. Istnieje jednak także wiele innych propozycji, np. zamknięcie przez Justyniana Wielkiego Akademii Ateńskiej (529), zamordowanie Hypatii z Aleksandrii (415), koronacja Karola Wielkiego (800), ucieczka Mahometa z Mekki (622), bunt Nika w Konstantynopolu (532), śmierć cesarza Teodozjusza I Wielkiego i podział Imperium rzymskiego na dwie części w (395), czy chrzest Chlodwiga (496). Wielu badaczy okres od V w. do XI w. chce widzieć jako osobną od średniowiecza epokę historyczną – wieki ciemne. Należy też pamiętać, że elementy kultury starożytnej były obecne w Europie Zachodniej w niezmienionej formie jeszcze kilka wieków po upadku cesarstwa rzymskiego.
Za koniec średniowiecza przyjmuje się różne daty: wynalezienie druku przez Jana Gutenberga (ok. 1450), zdobycie Konstantynopola przez Turków i upadek Cesarstwa Bizantyjskiego (1453), koniec wojny stuletniej (1453), przyjęcie przez władcę Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, Iwana III Srogiego, tytułu "władcy Wszechrusi" (1478), dotarcie Krzysztofa Kolumba do Ameryki (1492), lub powrót Krzysztofa Kolumba do Hiszpanii (1493), a wreszcie wystąpienie Marcina Lutra (1517).]]> Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=8#p8 8@http://www.hista.pun.pl Demokracja ateńska była formą ustroju polis ateńskiej, położonej w greckiej krainie Attyce. Zazwyczaj uważa się, że trwała od początków VI do połowy IV wieku p.n.e., z przerwami. W V wieku p.n.e. populacja Aten liczyła ponad 50 tys. ludzi. Było to jedno z większych miast, gdyż w tamtych czasach sporej wielkości miasta liczyły ok. 10 tys. Ateny były pierwszą i najważniejszą w czasach starożytnych demokraci .
Sądy, a ściśle trybunały , odgrywały ważną rolę w ateńskiej demokracji, także polityczną. Ateński system sądowy cechował wysoki poziom demokracji i całkowity brak profesjonalizmu. Sędziami byli wyłonieni w drodze losowania obywatele. Wszystkich sędziów było 6000. Losowano ich spośród chętnych na roczną kadencję. Trzymano się proporcji, żeby reprezentowana była po równo każda z 10 fyl. Dolny limit wieku sędziego wynosił 30 lat. Nie było sędziów zawodowych. Wyłonieni sędziowie składali obwarowaną klątwą "przysięgę heliestów". Przysięgano na Zeusa, Demeter i Apollona. Dieta sędziego wynosiła 3 obole dziennie.

W systemie sądowniczym Aten zwraca uwagę ogromna liczebność trybunałów. W skrajnym wypadku mogli obradować nawet wszyscy sędziowie, tj w liczbie 6000 tysięcy. Zwykle sprawą sprawą zajmował się trybunał o mniejszej liczebności. W doborze liczebności bazowano na liczbie 500 lub jej wielokrotności +1, czyli 501, 1001, 1501, etc. Duża liczebność trybunałów wynikała z założenia budowniczych ustroju, że dużą liczbę osób trudniej skorumpować. Do prostych, prywatnych spraw zwoływano trybunały mniejsze, tj 201 lub 401 sędziów. Skład trybunału losowano, a w każdym trybunale po równo reprezentowana była każda z 10 fyl. Stosowano przy tym różne wymyślne metody losowania i przetasowania składów dla wyeliminowania ryzyka korupcji.

Nie było stałego miejsca odbywania sądów. Zbierano się w budynkach publicznych, które były w stanie pomieścić obrady. Nie było oskarżyciela publicznego, a każda ze stron występowała (musiała występować) we własnym imieniu. Samo sądownictwo było zupełnie nieprofesjonalne, ale pobocznie funkcjonowali profesjonaliści, którzy mogli odpłatnie lub po przyjacielsku świadczyć stronom usługi sądowe, byli to pisarze mów (logograf), współmówcy , czy doradcy. Do czasów reform Solona można było wnosić oskarżenie tylko z pozycji pokrzywdzonego. Solon wprowadził tryb wniosku o nazwie graphe, który pozwalał osobie prywatnej wnosić o rozpatrzenie krzywdy całej wspólnoty czy innej osoby. Przed trafieniem do trybunału wniosek w trybie graphe rozpatrywali urzędnicy. W przypadku oskarżeń prywatnych (dike), wstępnie sprawę usiłował rozwiązać urzędnik-rozjemca. Dopiero gdy mu się to nie udało, sprawa trafiała przed trybunał. Przegrana w sądzie niczym nie groziła oskarżycielowi, co sprzyjało sądowemu pieniactwu, które uważano za prawo obywatela. W przypadku oskarżeń publicznych (graphe) była przewidziana kara (grzywna) dla ewentualnego pieniacza. Oba tryby graphe i dike nie były ściśle rozgraniczone. Graphe wnosiła prywatna osoba na swoją odpowiedzialność, choć był to faktycznie wniosek w imieniu polis. W ramach graphe wolno było oskarżyć tylko osobę prywatną, nie wolno było oskarżać demosu, ani instytucji polis. Czyli, gdy ktoś uważał, że ustawa Zgromadzenia godzi w dobro publiczne, to musiał oskarżyć wnioskodawcę a nie ciało ustawodawcze. Zatem wszystkie sprawy miały charakter prywatny, mimo że niektóre dotyczyły spraw publicznych. Praktyka graphe miała ciemną stronę, gdyż umożliwiła praktykę zwaną sykofantią, która była poważną patologią ateńskiego systemu sądowniczego.]]> Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=7#p7 7@http://www.hista.pun.pl
Słowo islam w języku arabskim oznacza poddanie się Bogu. Apologeci i misjonarze muzułmańscy wywodzą często słowo islam od słowa salām – pokój. Islam był początkowo religią ludów arabskich. Celem islamu i nauczania proroka Mahometa było połączenie wszystkich ludów arabskich w jedną wielką rodzinę muzułmańską , wiara jednak z czasem rozprzestrzeniła się na cały świat.

Islam ma wspólne korzenie z judaizmem i chrześcijaństwem. Zgodnie z nauką Mahometa objawienie przekazane Żydom i chrześcijanom przez Abrahama, Mojżesza i Jezusa powinno zostać ponowione i uzupełnione. Podstawę islamu tworzy pięć zasad i obowiązków muzułmanina: wyznanie wiary w jedynego Boga, pięciokrotna modlitwa w ciągu doby, post w miesiącu ramadan, jałmużna na rzecz ubogich i pielgrzymka do Mekki.

Za ostatniego proroka islam uznaje Mahometa (Muhammada, wielu muzułmanów uważa, iż imienia proroka nie tłumaczy się na inne języki), a za ostatnią objawioną księgę – Koran. Przed Mahometem Allah miał zesłać wielu innych proroków, wśród nich Adama, Abrahama (arab. Ibrahim), Mojżesza (arab. Musa) i Jezusa (arab. Isa). Islam jest uważany przez wyznawców za trzecią (po judaizmie i chrześcijaństwie) i ostateczną religię objawioną. Jest obecnie trzecią (drugą jest bahaizm) najszybciej rozwijającą się pod względem liczby wiernych dużą religią światową.]]> Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=6#p6 6@http://www.hista.pun.pl Określenie to pochodziło prawdopodobnie z kręgów pogańskich i miało początkowo negatywny wydźwięk. Z czasem zaczęło wyrażać odrębność wiernych. Pierwsze użycie terminu chrześcijaństwo odnotowano w Liście do Koryntian. Pojawia się ono również u Tertuliana, Grzegorza z Nyssy i u innych pisarzy wczesnochrześcijańskich.

Pierwotnie symbolem chrześcijaństwa była ryba, zaś w III w. stał się nim krzyż. Nawiązano w ten sposób do dwóch pierwszych liter greckich słowa Christos (Χ – chi i Ρ – ro), a następnie również do ukrzyżowania Jezusa.

Dokładne określenie granic tej religii jest kwestią sporną. Ze względów wyznaniowych (lecz nie historycznych) – bywa kwestionowane chrześcijaństwo antytrynitarzy, m.in. arian, badaczy Pisma świętego, w tym Świadków Jehowy, mormonów – nie uznających dogmatu o Trójcy Świętej. Nie wszyscy zaliczają do wyznań chrześcijańskich niektóre nowe ruchy religijne inspirowane chrystianizmem, po części synkretyczne, nawet jeśli te wyznania uważają się za chrześcijańskie.

Wyznawana jest ob. przez ok. 33% ludności świata. Spośród blisko 2 mld chrześcijan ok. 1,1 mld stanowią katolicy, 300-450 mln protestanci, ok. 155 wyznawcy prawosławia, ok. 60 mln anglikanie, ok. 30 mln członków starożytnych Kościołów wschodnich; ok. 150 mln należy do pozostałych odłamów, w tym również różnego rodzaju sekt. Chrześcijanie przeważają w strukturze religijnej Europy, obu Ameryk i Australii, w Afryce stanowią ok. 38% ludności, w Azji – nieznaczną mniejszość.]]> Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=5#p5 5@http://www.hista.pun.pl Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=4#p4 4@http://www.hista.pun.pl
Bogowie

W całym Egipcie czczono około 800 różnych bogów, lecz większość z tych kultów miała charakter miejscowy. Istniały tam trzy najważniejsze systemy kosmogoniczno-religijne: heliopolitański, hermopolitański i memficki.
Kapłani heliopolitańscy dążyli do nadania religii egipskiej charakteru solarnego. Utożsamiali oni Horusa z bogiem słońca Re. W systemie heliopolitańskim najważniejsza była enneada (tzw. „jedenastka heliopolitańska”) – czyli 11 najwyższych bóstw:

Atum – (uważany za Atum-Re) bóg zachodzącego słońca,
Amon - bóg skrytości, Amon znaczy Ukryty,
Re – bóg słońca, stwórca i pan wszechświata, nieba,
Szu – bóg powietrza,
Tefnut – bogini wilgoci,
Geb – bóg będący uosobieniem ziemi,
Nut – bogini będąca uosobieniem sklepienia niebieskiego,
Ozyrys – bóg śmierci, płodnej natury i odrodzonego życia, sędzia zmarłych, władca ziemi, podziemi i Krain Nieśmiertelnych,
Set – władca burz i piorunów (wrogi Horusowi),
Neftyda – żona Setha, siostra Ozyrysa,
Izyda – lokalna bogini miłości, nieba, magii, czarów, kobiet i dzieci, żona Ozyrysa, matka Horusa.
W teologicznym systemie kapłanów z Hermopolis (system hermopolitański), pozostających w opozycji do systemu heliopolitańskiego, występują cztery pary bogów:
Nun i Naumet – uosobienie ( personifikacja) oceanu.
Huh i Hauhet – uosobienie wody i ruchu.
Kuk i Kauket – uosobienie ciemności panującej w pierwotnej przestrzeni.
Nat i Niau lub Amon i Amaunet.
Główną rolę w systemie memfickim odgrywała triada bogów, określana stąd triadą memficką:
Ptah – bóg stwórca
Sechmet – bogini wojny
Nefertum – bóg ziemi
Inni bogowie, których kult był powszechny, to:
Anubis – bóg zmarłych, strażnik cmentarzy, patron mumifikacji,
Aton – bóstwo słońca,
Bastet – bogini miłości, płodności i domu, również opiekunka kotów,
Bes – bóstwo ogniska domowego,
Chepri – bóstwo popychające tarczę słoneczną,
Chnum – pradawny bóg górnego Nilu, stwórca ludzi, miał na kole garncarskim ulepić człowieka,
Chonsu – bóg Księżyca, syn Amona i Mut, razem tworzyli triadę bóstw,
Hathor – bogini nieba, miłości i radości,
Horus – bóstwo Nieba i opiekun faraonów, syn Ozyrysa i Izydy,
Maat (Mayet) – bogini ładu, porządku, prawa i sprawiedliwości,
Min – bóstwo miasta Koptos, bóg urodzaju,
Montu – bóg wojny, uosobienie Horusa pod postacią boga zła koniecznego,
Renenutet – bogini żniw i płodów,
Seszat – bogini pisma, opiekunka kanałów królewskich,
Sobek – bóg wód,
Sokar – bóstwo zachodniej nekropolii,
Tatenen – bóstwo wód praoceanu,
Tawaret – bóstwo opiekuńcze kobiet rodzących dzieci,
Thot (Tot) – bóg Księżyca, władca czasu, bóstwo mądrości i nauki – wynalazca pisma (hieroglificznego), posłaniec bogów,
Wadżet – patronka Dolnego Egiptu.

Amenhotep IV zniósł kult boga Amona i zastąpił go kultem Atona, boga tarczy słonecznej. Chcąc oddać cześć temu bogu,faraon przyjął imię Echnaton, co oznacza ,,światłość Atona".]]> Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj http://www.hista.pun.pl/viewtopic.php?pid=3#p3 3@http://www.hista.pun.pl

PATRYCJUSZE (BOGACZE)

Patrycjusze : była to uprzywilejowana, wyższa warstwa społeczna, która pojawiła się w okresie republiki rzymskiej.
Początkowo prawdopodobnie patrycjusze byli potomkami arystokracji rodowej (zamknięta liczba rodów - gentes), która we wczesnym okresie państwa, czyli okresu królewskiego i wczesnej republiki, cieszyła się pełnią praw politycznych i wyłącznością na obejmowanie urzędów.
Patrycjusze, wchodząc w skład senatu, sprawowali rządy w republice. Od 445 roku p.n.e. dozwolono na małżeństwa patrycjuszy z córkami plebejuszy. Byli oni przeciwieństwem patrycjuszy. Monopol na władzę, jaki uzurpowali sobie patrycjusze, spowodował konflikt z plebejuszami. Walka o podział władzy zakończyła się na początku III wieku p.n.e., gdy ustaliła się chwiejna równowaga między obiema grupami. Wówczas to plebejusze w 287 roku p.n.e. uzyskali pełnię równych praw. Ponadto niektóre funkcje sakralne były na stałe przypisane patrycjuszom (do 44 roku p.n.e.).
Z biegiem lat (szczególnie w okresie późnej republiki i cesarstwa) stara warstwa patrycjuszy, w skutek wojen domowych, upadku ekonomicznego państwa, proskrypcji i nielicznego potomstwa wykruszyła się i została zastąpiona przez patrycjuszy mianowanych przez władców.

PLEBS (BIEDOTA)

Plebejusze, była to warstwa społeczna, prawdopodobnie wywodząca się od ludów pobliskich, podbitych terenów lub osiedlających się w Rzymie, która wykształciła się we wczesnej republice rzymskiej. Nie jest jednak pewne, dokładne znane pochodzenie tej warstwy.
Plebejusze byli wolni, lecz (do pewnego momentu) nie mieli praw obywatelskich. Nie mogli obejmować urzędów państwowych a także zawierać małżeństw z synami lub córkami patrycjuszy. Trudnili się rzemiosłem, kupiectwem oraz rolnictwem. Pełnili również służbę w wojsku, a za swoje pieniądze musieli kupić uzbrojenie (choć po reformie ze schyłku II wieku p.n.e. to zapewniało im państwo).
Z czasem plebejusze zaczęli się domagać wpływów w państwie. Bogatsi spośród plebejuszy chcieli mieć dostęp do urzędów państwowych, biedniejsi zaś żądali, aby przyznano im ziemię na podbijanych terenach. Z tej przyczyny między plebejuszami, a patrycjuszami od VI do III wieku p.n.e trwały walki o dostęp do ziemi. Walkę tę rozpoczął exodus na tzw. Górę Świętą i odmowa uczestnictwa w wojnie przeciw Ekwom w 494 roku p.n.e.

NIEWOLNICY


Niewolnictwo w Starożytnym Rzymie było zagadnieniem powszechnym. Niewolnikiem można było zostać przez urodzenie, jako jeniec lub zdobycz wojenna, w momencie, kiedy zostało się złapanym przez handlarzy niewolników lub sprzedanym przez własną rodzinę albo też w przypadku, kiedy nie można było spłacić zaciągniętych długów.
Początki niewolnictwa są z pewnością związane jeszcze z panowaniem monarchów. Jednak pierwsze zaświadczone źródła pochodzą z okresu wczesnej republiki. Wraz z rozwojem gospodarczym Rzymu zwiększać się zaczęła liczba niewolników, dostarczanych przez ciągłe wojny. Coraz większa liczba niewolników doprowadziła do tego, że ich rola w życiu ekonomicznym państwa zaczęła wzrastać. Co jest jednak warte zaznaczenia niewolnik początkowo posiadał zapewnioną pozycję w rodzinie, a nawet prawo do udziału w jej kultach i tradycji.
Intensywny podbój stworzył idealne warunki do rozwoju niewolnictwa. Wiązał się on z powstaniem większych majątków rolnych, nastawionych na pracochłonną gospodarkę winnej latorośli i oliwek. Przeciętna działka wymagała do pracy niemal kilkudziesięciu niewolników. Korzyści płynące z zatrudniania nieopłacanych niewolników zachęcały arystokrację senatorską do prowadzenia dalszej ekspansji oraz czerpania z niej zysków.
Punktem przełomowym w pojmowaniu niewolnictwa okazał się przełom III i II wieku p.n.e. Dotychczas głównym źródłem napływu niewolników była wojna. Jednak z czasem niewolnik stał się towarem, rzeczą (nullius), którą można było kupić na rynku. Ogromny popyt na tą warstwę społeczną doprowadził do tego, że do życia powołany został nowy zawód, trudniący się polowaniem na ludzi. Taką działalność prowadzili głównie korsarze na Morzu Śródziemnym, a czasami nawet Rzymianie. Tak ogromne zapotrzebowanie na niewolników spowodowane było głównie rozwojem gospodarki latyfundialnej oraz powstawaniem ogromnych majątków ziemskich. Tak jak już wspomniałem zaczęto także dostrzegać korzyści płynące z posiadania niewolnika na działkach. Po pierwsze nie musiał być on opłacany w przeciwieństwie do drobnorolnych chłopów, ponadto za jego śmierć pan nie musiał odpowiadać. Niewolnik według Rzymian był po prostu nic nie znaczącym przedmiotem, który w razie czego można było zastąpić nowym. Dawne niewolnictwo patriarchalne przekształciło się w niewolnictwo produkcyjne, w którym zysk z pracy niewolnika stawał się istotny.
Niewolnicy prowadzili sklepy lub niewielkie zakłady rzemieślnicze. Dochody, które wypracowywali w ten sposób, płynęły do skarbu miasta, będącego właścicielem tych niewolników.
W "społeczeństwie niewolniczym" istniała wyraźna różnica życiowa, zależna od fachu jakim się trudnili. Niewolnicy ateńscy, prowadzący na przykład warsztat rzemieślniczy, posiadali pewną swobodę, pod warunkiem jednak oddawania właścicielowi pewnej sumy od całych wpływów. Dobrą pozycję jak na niewolnika posiadali także ci, którzy zatrudniani byli w domach bogaczy (familia urbana), jako na przykład kucharze, fryzjerzy czy pedagodzy. Ci ostatni stanowieni byli w większości przez Greków. Zazwyczaj zatrudniani byli jako opiekunowie i wychowawcy synów swoich panów, lektorzy czy sekretarze. Zdarzał się również, że powierzano im bardziej odpowiedzialne stanowiska. I tak, na przykład prowadzili biblioteki lub też przepisywali książki. Niezwykle utalentowany nauczyciel gramatyki kosztować mógł nawet 700.000 sesterców. Dla porównania najgorzej powodziło się niewolnikom zatrudnionym w rolnictwie, zwłaszcza w hodowli bydła.

WYZWOLEŃCY

Wyzwoleńcy rzymscy byli to ludzie, którzy zostali podniesieni ze stanu niewoli i otrzymali pełne lub częściowe prawa obywatelskie.
Istniały dwa sposoby wyzwolenia:
- wyzwolenie cywilne - powoduje wyzwolenie bezwarunkowe i na zawsze
- wyzwolenie pretorskie - powoduje, że wyzwolony tylko za swojego życia traktowany jest jak osoba wolna, a po śmierci, jak u niewolników, jego majątek trafia do dawnego właściciela.

Zwykli wyzwoleńcy  mieli naturalnie rzecz biorąc trudniejszą sytuację prawną od osób wolnych z urodzenia.
Najważniejsze ograniczenie wolności prawnej wiązało się z tzw. prawem patronatu , czyli uprawnienia jakie miał dawny właściciel nad osobą, którą wyzwolił. Wyzwoleniec miał obowiązek wykazywać posłuszeństwo i szacunek patronowi, nie mógł go pozwać do sądu bez zgody pretora, był obowiązany do świadczenia określonych, bezpłatnych usług, o ile przyrzekł je przed wyzwoleniem. Patron miał prawo do dziedziczenia w pewnym zakresie po wyzwoleńcu. Prócz prawa patronatu były inne szczegółowe rozwiązania prawne, które w gorszej sytuacji stawiały wyzwoleńca niż osobę wolno urodzoną. Na przykład osobom stanu senatorskiego zabroniono poślubiania wyzwoleńców, a więc nie miały zdolności prawnej w możliwości bycia małżonkiem określonej grupy osób. Kobiety wolne z urodzenia zwalniały się spod opieki po urodzeniu 3 dzieci, wyzwolenice musiały urodzić 4. Takich przykładów jest kilkadziesiąt. Zdolność prawna wyzwoleńca była ograniczona.]]> Czwartek 6 Maj Czwartek 6 Maj